Serat Tripama
09 Mei 2009 2 Komentar
in kitab jawa
Ajaran Prajurit Sejati
Dhandhanggula
Yogyanira kang para prajurit
Lamun sira bisa anulada
Duk inguni caritane
Andelira Sang prabu
Sasrabahu ing Maespati
Aran Patih Suwanda
Lelabuhanipun
Kang ginelung tri prakara
Guna kaya purun ingkang den antepi
Nuhoni trah utama
Lire lelabuhan tri prakawis
Guna; bisa saniskareng karya
Budi dadya nanggule
Kaya sayektinipun
Duk Bantu prang Magada Nagri
Amboyong putrid dhomas
Katur ratunipun
Purune sampun tetela
Aprang tandhing lan ditya Ngalengka Nagri
Suwanda mati ngrana
Wonten malih tuladhan prayogi
Satriya gung negari ing Alengka
Sang Kumbokarno arane
Tur iku warna dityasuprandene nggayuh utami
Duk wiwit prang Alengka
Dennya darbe atur
Dasamuka tan keguh ing atur yekti
Dene mungsuh wanara
Kumbakarno kinen mengsah jurit
Mring raka sira pan nglenggana
Nglungguhi kasatriyane
Ing tekad datan sujud
Among cipta labuh negari
Lan noleh yayah rena
Myang leluhuripun
Wus mukti aneng Alengka
Mangka arsa rinusak ing bala kapi
Punapi mati ngrana
Wonten malih kinarya palupi
Suryaputra Narpati Ngawanggga
Lan Pendawan tur kadange
Lan yayah tunggil ibu
Suwita mring Sang Kurupati
Aning nagri Ngastina
Kinarya gul-agul
Manggala golonganing prang
Bratayuda ingadegken senapati
Ngalaga ing Kurawa
Den mungsuhken kadange pribadi
Aprang tanding lan Sang Dananjaya
Sri Karna suka manahe
De gonira pikantuk
Marga dennya arsa males sih
Ira Sang Duryudana
Marmanta kalangkung
Dennya ngetog kasudiran
Aprang rame Karno mati kajemparing
Sumbaga wiratama
Katri mangka sudarsaneng jawi
Pantes sagung kang para pawira
Amirada sakadare
Iung lelabuhanipun
Ajwa kongsi buang palupi
Menawa sibeng nista
Tan prabeda budi panduming dumadi
Marsudi ing kotaman
Guna Karya Purun
Sri Mangkunegara IV ing Surakarta ninggal warisan utama kanggo bangsa awujud Serat Tripama. Serat iki mbabar telung prakara tuladha utama kaprajuritan lan warga Negara, kang ngabdi ing urip lan perjuangan ing garise dewe-dewe.
Tokoh kang bisa dituladha yaiku Patih Suwanda, nalika isih timur kaparing asma bambang Sumantri, putra Begawan Suwandagni. Sawise dewasa ngabdi dateng Prabu Sasrabahu, raja maespati.
Yogyanira kang para prajurit
Lamun sira bisa anulada
Duk inguni caritane
Andelira Sang prabu
Sasrabahu ing Maespati
Aran Patih Suwanda
Lelabuhanipun
Kang ginelung tri prakara
Guna kaya purun ingkang den antepi
Nuhoni trah utama
Lire lelabuhan tri prakawis
Guna; bisa saniskareng karya
Budi dadya nanggule
Kaya sayektinipun
Duk Bantu prang Magada Nagri
Amboyong putrid dhomas
Katru ratunipun
Purune sampun tetela
Aprang tandhing lan ditya Ngalengka Nagri
Suwanda mati ngrana
Kurang luwih mengku teges :
seyogyane para prajurit
niru sabisa-bisane
cerita ing jaman biyen
yaiku asta tengen ang Prabu
Sasrabahu ing Maespati
kang aran Patih Suwanda
bandha pengabdiane
ana telung perkara
guna, kaya lan purun sing diugemi
madeg manungsa kang utama
parandene telung perkara iku
guna ; sarwo bisa
netepi gawean kang dituju
kaya ; sakbenere
nalika madeg senopati perang
mungsuh negara Magada
deweke kasil mboyong putri Domas
diaturke marang rajane
purun ; nalika prang tanding raksasa Alengka
suwanda gugur ing palagan
Telung perkara tuladhane Patih Suwanda
- Guna ; pinter lan terampil. nalika ngabdi marang bangsa lan negara, Suwanda tansah sikep samubarang ngelmu lan kabisan kanuragan. Ora mung makarya nalikane nampa jejibahan nanging uga ngupaya kasil kang gawe rena penggalih sang Prabu.
- Kaya ; kaya, sarwo cukup ing samubarang. Nalika diutus sang Prabu, Patih Suwanda sendika dawuh lan bisa menang perang kanthi raja brana rampasan kang dipun pasrahke marang negara.
- Purun ; wani, duweni watak kang satriya dadi pangareping prajurit, ngorbanke jiwa lan raga kanggo negara tanpa pamrih (rame ing gawe sepi ing pamrih)
Bela Negara
Tokoh kang kaping loro yaiku Raden Kumbakarna, sedulur adhi raja Alengka, Prabu Dasamuka. Raden Kumbakarna sawijining raseksa, nanging jiwane ora awon kaya ragane. Rasa tresna marang bangsa negara kagambarake ing tembang :
Wonten malih tuladhan prayogi
Satriya gung negari ing Alengka
Sang Kumbokarno arane
Tur iku warna dityasuprandene nggayuh utami
Duk wiwit prang Alengka
Dennya darbe atur
Dasamuka tan keguh ing atur yekti
Dene mungsuh wanara
Kumbakarno kinen mengsah jurit
Mring raka sira pan nglenggana
Nglungguhi kasatriyane
Ing tekad datan sujud
Among cipta labuh negari
Lan noleh yayah rena
Myang leluhuripun
Wus mukti aneng Alengka
Mangka arsa rinusak ing bala kapi
Punapi mati ngrana
Kurang luwih mengku teges :
ana maneh tuladha kang becik
satria agung saka Alengka
Sang Kumbakarna asmane
duweni awak raseksa
nanging duwe gegayuhan luhur
nalika perang Alengka
deweke matur
marang rakane mung bela amprih slamet negara
Dasamuka rumangsa kuwalahan
prang tanding klawan ketek
Kumbakarna kautus maju perang
dene sang raka ora mbalela
deweke madeg satriyatekade ora teluk
(marang angkara Dasamuka)
mung mbelani negara
lan eling bapa biyung
sarta para leluhur
kang ing Alengka awit timur
nedya dirusak prajurit ketek
luwih becik mati perang
Ing kene kababar watak Kumbakarna kang dadi sedulur saka dasamuka lan dadi satriya Alengka. Nalika perang tanding mungsuh bala ketek Kumbakarna ora duwe niat mbela kang Raka Dasamuka. Kumbakarna ora nyarujuki tumindake Dasamuka.
Kumbakarna maju ing palagan mung sedya bela Alengka minangkani Satriya lan warga negara.
Setya Mring Sedya
Adipati Karna putra Dewi Kunthi kaliyan Bathara Surya. Merga iku Karna uga kasebut Suryatmaja, Suryaputra. Sedulur Karna tunggal ibu yaiku Pandhawa. Nalika wus dewasa Karna ngabdi marang Negara Astina.
Wonten malih kinarya palupi
Suryaputra Narpati Ngawanggga
Lan Pendawan tur kadange
Lan yayah tunggil ibu
Suwita mring Sang Kurupati
Aning nagri Ngastina
Kinarya gul-agul
Manggala golonganing prang
Bratayuda ingadegken senapati
Ngalaga ing Kurawa
Den mungsuhken kadange pribadi
Aprang tanding lan Sang Dananjaya
Sri Karna suka manahe
De gonira pikantuk
Marga dennya arsa males sih
Ira Sang Duryudana
Marmanta kalangkung
Dennya ngetog kasudiran
Aprang rame Karno mati kajemparing
Sumbaga wiratama
Kurang luwih mengku teges :
ana maneh kanggo tuladha
Suryaputra Narpati ngawangga
isih sedulur karo Pandhawa
liya bapa siji ibu
ngabdi marang Kurupati
ing negri Astina
dadi agul-aguling praja
panglima prajurit perang
nalika bratayuda dadi senopati
setya marang Kurawa
ngadepi sedulure
perang tanding lawan Sang Dananjaya
Sri Karna suka atine
nemah marga mbales budhi
marang Sang Duryudana
kanthi mantheping ati
mbabar sedaya kasekten
perang campuh lan tiwas kena panah
perwira utama
Adipati Karna mangerteni yen Para Kurawa tumindak culika lan nalingsir ing paugeran. Ngugemi sedyane marang Kurawa Karna maju perang tanding mung ing raga, parandene ing driya Karna uga ora nyarujugi kang dadi wataking Kurawa.
Serat Tripama dipun pungkasi tembang dhandhanggula :
Katri mangka sudarsaneng jawi
Pantes sagung kang para pawira
Amirada sakadare
Iung lelabuhanipun
Ajwa kongsi buang palupi
Menawa sibeng nista
Ing estinipun
Senadyan sakadhing buda
Tan prabeda budi panduming dumadi
Marsudi ing kotaman
Kurang luwih mengku teges:
telung prakara bisa dadi tuladha wong Jawa
sekalian para prawira
anuladha sabisane
ing jroning pengabdian
aja buang tuladha
nalika tiba ing nista
nista kang sakbenere
senadyan tekad jaman biyen
ora beda budhi para manungsa
marga golek kebeneran.
Mei 09, 2009 @ 18:57:04
sejatosipun budaya Jawi menika adiluhung, mboten kawon menawi dipun sumandingaken kaliyan budaya manca, nanging emane katah tiang Jawi ingang mboten sami purun uri-uri amprih lestarinipun budaya jawi.
tuladhanipun :
ing manca wonten orchestra ing mriki wonten gamelan
ing manca wonten Nostradamus ing mriki wonten Prabu jaya Baya
ing manca wonten Napolleon ing mriki wonten Patih Gajah Mada
ing manca wonten angkor wat ing mriki wonten borobudur
lan sanesipun, taksih katah menawi kasebat setunggal mbaka setunggal
Jun 05, 2009 @ 09:16:56
Dumateng kang Soero ingkang sampun kerso nguri2 budaya jawi dipun aturaken matur nuwun sanget,
kanthi maos meniko, kulo piyambak kususipun, kraos dateng manah..
bilih kulo tiang jawi, ko saged lali marang asal mulane..
berjuang terus kang…